Transcript
Ben: Καλώς ήρθατε ξανά στο «Η Ιστορία των Γλωσσών». Είμαι ο Ben και μαζί μου είναι η Clara. Σήμερα βουτάμε σε μια γλώσσα που πολλοί από εμάς νιώθουμε ότι γνωρίζουμε, ή τουλάχιστον αναγνωρίζουμε: τα ισπανικά. Είναι η δεύτερη πιο ομιλούμενη μητρική γλώσσα στον πλανήτη, τα ακούμε στη μουσική, στην τηλεόραση... μας φαίνονται πολύ οικεία. Αλλά, Clara, έχω την αίσθηση ότι κρύβουν πολλά περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά.
Clara: Γεια σας, Ben. Έχετε απόλυτο δίκιο. Τα ισπανικά είναι μια γλώσσα γύρω από την οποία υπάρχουν τεράστιες παρανοήσεις, ειδικά για τους Ευρωπαίους και τους Βορειοαμερικανούς. Η μεγαλύτερη είναι ότι πρόκειται για ένα ενιαίο, μονολιθικό σύνολο. Στην πραγματικότητα, το να ρωτά κανείς «Μιλάτε ισπανικά;» είναι κάπως σαν να ρωτά «Παίζετε μουσική;» Η επόμενη ερώτηση θα έπρεπε να είναι «Ωραία, αλλά ποιο είδος;»
Ben: Πολύ πετυχημένος τρόπος να το θέσετε. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με το πιο συνηθισμένο σημείο σύγχυσης: τα ισπανικά της Ισπανίας έναντι των ισπανικών της Λατινικής Αμερικής. Υπάρχει «σωστή» ή «αυθεντική» εκδοχή;
Clara: Αυτός είναι ο νούμερο ένα μύθος που πρέπει να καταρρίψουμε. Καμία διάλεκτος δεν είναι πιο «σωστή» από κάποια άλλη. Το να πιστεύει κανείς ότι τα ισπανικά της Ισπανίας είναι κάπως «πιο καθαρά» μοιάζει με το να υποστηρίζει ότι τα βρετανικά αγγλικά είναι πιο «αληθινά» από τα αμερικανικά ή τα αυστραλιανά αγγλικά. Είναι απλώς διαφορετικά κλαδιά του ίδιου δέντρου, όλα εξίσου έγκυρα και πλούσια.
Ben: Εντάξει, και γιατί διαφέρουν τόσο πολύ; Τι συνέβη;
Clara: Η ιστορία είναι το κλειδί. Οι περισσότερες διάλεκτοι στην αμερικανική ήπειρο εξελίχθηκαν από τα ισπανικά που μιλιούνταν στη νότια Ισπανία κατά την αποικιακή εποχή. Γι’ αυτό, για παράδειγμα, στο μεγαλύτερο μέρος της Λατινικής Αμερικής δεν χρησιμοποιούν τον ήχο «th» για τα 'c' και 'z', όπως στη Μαδρίτη. Τα προφέρουν ως ήχο 's', ένα χαρακτηριστικό που ονομάζεται seseo. Αλλά ακόμη και το να λέμε «λατινοαμερικανικά ισπανικά» είναι τεράστια υπεραπλούστευση. Τα ισπανικά στο Μεξικό διαφέρουν πάρα πολύ από τα ισπανικά στην Αργεντινή.
Ben: Δώστε μου ένα παράδειγμα. Τι τα κάνει τόσο ξεχωριστά;
Clara: Λοιπόν, τα μεξικανικά ισπανικά έχουν επηρεαστεί έντονα από τις ιθαγενείς γλώσσες, ιδιαίτερα από τη ναουάτλ, τη γλώσσα των Αζτέκων. Στη ναουάτλ οφείλουμε λέξεις που έχουν περάσει ακόμα και στα αγγλικά, όπως chocolate, tomato και avocado. Και μετά κατεβαίνετε στην Αργεντινή, όπου συναντάτε τα ριοπλατένσε ισπανικά, γνωστά για το ότι προφέρουν τους ήχους 'll' και 'y' σαν το 'sh' στο «shoe». Εκεί χρησιμοποιούν επίσης το vos αντί για το tú για το ανεπίσημο «εσύ». Είναι αμέσως αναγνωρίσιμο.
Ben: Είναι συναρπαστικό. Άρα η γλώσσα προσαρμόστηκε σε κάθε νέο μέρος όπου έφτασε. Όμως από πού ξεκινά η ιστορία των ισπανικών; Δεν ξεκίνησαν εξαρχής στην Ισπανία, σωστά;
Clara: Σωστά. Όπως τα γαλλικά και τα ιταλικά, πρόγονός τους είναι η δημώδης λατινική, η γλώσσα των Ρωμαίων στρατιωτών. Εκείνο όμως που κάνει τα ισπανικά μοναδικά είναι η ισχυρή επιρροή μιας άλλης γλώσσας: των αραβικών. Αφού οι Μαυριτανοί έφτασαν από τη Βόρεια Αφρική το 711, τα αραβικά ήταν κυρίαρχη γλώσσα στην Ιβηρική Χερσόνησο για πάνω από 700 χρόνια. Άφησαν πίσω τους χιλιάδες λέξεις, ιδιαίτερα όσες αρχίζουν από «al-», όπως almohada (μαξιλάρι) ή aceite (λάδι). Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι η λέξη ojalá, που σημαίνει «μακάρι». Προέρχεται απευθείας από το αραβικό «Inshallah», που σημαίνει «αν ο Θεός θέλει».
Ben: Ουάου, άρα ένα κομμάτι αραβικών είναι ενσωματωμένο σε μία από τις πιο κοινές εκφράσεις της. Ας μιλήσουμε για την εκμάθηση των ισπανικών. Συχνά παρουσιάζονται ως «εύκολη» γλώσσα. Ισχύει αυτό;
Clara: Αυτός είναι άλλος ένας μύθος. Είναι προσιτά, αλλά όχι απαραίτητα εύκολα. Η προφορά είναι δώρο για τους μαθητές—οι πέντε φωνηεντικοί τους ήχοι είναι καθαροί και σταθεροί, σε αντίθεση με τα αγγλικά. Αλλά η γραμματική μπορεί να είναι ναρκοπέδιο. Υπάρχουν δύο διαφορετικά ρήματα για το «είμαι» (ser και estar), κάτι που είναι κλασικό εμπόδιο, και μετά υπάρχει η υποτακτική έγκλιση, που μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να την κατακτήσει κανείς πραγματικά.
Ben: Σωστά, η φοβερή υποτακτική. Τι γίνεται με ορισμένα από τα μοναδικά χαρακτηριστικά των ισπανικών; Σκέφτομαι τα ανεστραμμένα ερωτηματικά και θαυμαστικά.
Clara: Τα ¿ και ¡ ! Είναι μια λαμπρή ισπανική καινοτομία. Σας δείχνουν τον τόνο της πρότασης από την αρχή, ώστε να ξέρετε αν πρέπει να τη διαβάσετε ως ερώτηση ή ως επιφώνημα πριν καν ξεκινήσετε. Άλλα βασικά χαρακτηριστικά είναι ο κυλιόμενος ήχος του 'rr', που θέλει εξάσκηση, και το άηχο 'h'.
Ben: Άρα έχει τις δυσκολίες της αλλά και κάποια πολύ λογικά χαρακτηριστικά. Κοιτάζοντας τη μεγάλη εικόνα, πόσο διαδεδομένα είναι σήμερα τα ισπανικά;
Clara: Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί. Είναι η επίσημη γλώσσα σε 20 χώρες, με πάνω από 580 εκατομμύρια ομιλητές παγκοσμίως. Αλλά να ένα στατιστικό που σοκάρει πολλούς: η χώρα με τον δεύτερο μεγαλύτερο ισπανόφωνο πληθυσμό στον κόσμο δεν είναι η Ισπανία ούτε η Κολομβία. Είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ben: Αστειεύεστε. Περισσότερους από την ίδια την Ισπανία;
Clara: Περισσότερους από την Ισπανία. Μόνο το Μεξικό έχει περισσότερους ισπανόφωνους. Αυτό δείχνει ότι τα ισπανικά δεν είναι απλώς μια ξένη γλώσσα στις ΗΠΑ· είναι θεμελιώδες κομμάτι του εθνικού ιστού.
Ben: Άρα, για να συνοψίσουμε, τα ισπανικά δεν είναι ένα και μοναδικό πράγμα. Είναι μια παγκόσμια γλώσσα με ρίζες στα λατινικά και τα αραβικά, διαμορφωμένη από εκατοντάδες χρόνια ιστορίας και ποικίλες τοπικές κουλτούρες, και συνεχίζει ακόμη και σήμερα να μεγαλώνει και να εξελίσσεται.
Clara: Ακριβώς. Το να μαθαίνει κανείς ισπανικά δεν σημαίνει απλώς να απομνημονεύει κλίσεις ρημάτων. Σημαίνει να αποκτά ένα διαβατήριο για δεκάδες διαφορετικούς κόσμους, από τους δρόμους της Πόλης του Μεξικού μέχρι τα βουνά του Περού και τις ακτές της Ισπανίας.
Ben: Clara, σας ευχαριστώ που μας πήγατε σε αυτό το ταξίδι. Ήταν πραγματικά διαφωτιστικό.
Clara: Δική μου χαρά, Ben. Ευχαριστώ για την πρόσκληση.
Ben: Και ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους εσάς που μας ακούσατε. Είτε μαθαίνετε γλώσσες εδώ και χρόνια είτε απλώς είστε περίεργοι, ελπίζουμε να σας δώσαμε μια νέα εκτίμηση για τον πλούσιο, σύνθετο και όμορφο κόσμο της ισπανικής γλώσσας. Ελάτε ξανά την επόμενη φορά για ακόμη μία εις βάθος εξερεύνηση στο «Η Ιστορία των Γλωσσών».