Transcript
Ben: "ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ" ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੈਨ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਲਾਰਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਕ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਝਾਤ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪਛਾਣਦੇ ਤਾਂ ਹਨ: ਸਪੇਨੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਟੀਵੀ ‘ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ... ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਲਾਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Clara: ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਬੈਨ। ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਸਪੇਨੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭਰਮ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕੋ, ਅਟੱਲ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਪੇਨੀ ਬੋਲਦੇ ਹੋ?" ਪੁੱਛਣਾ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਛਣਾ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋ?" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਸਵਾਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਹੜੇ ਕਿਸਮ ਦਾ?"
Ben: ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ। ਤਾਂ ਆਓ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੁੰਝਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ: ਸਪੇਨ ਦੀ ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਪੇਨੀ। ਕੀ ਇਸਦਾ ਕੋਈ "ਸਹੀ" ਜਾਂ "ਮੂਲ" ਰੂਪ ਹੈ?
Clara: ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਭਰਮ ਹੈ ਜੋ ਤੋੜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਇਕ ਬੋਲੀ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ "ਸਹੀ" ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਕਿ ਸਪੇਨ ਵਾਲੀ ਸਪੇਨੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀ" ਹੈ, ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ "ਅਸਲੀ" ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਉਤਨੀ ਹੀ ਮਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨ ਹੈ।
Ben: ਠੀਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਫਰਕ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕੀ ਹੋਇਆ?
Clara: ਇਤਿਹਾਸ ਇਸਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਦੀਪ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਪੇਨੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਧਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ 'c' ਅਤੇ 'z' ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਵਾਂਗ 'th' ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦੇ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ 's' ਧੁਨੀ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ seseo ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ "ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੇਨੀ" ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਰਲੀਕਰਨ ਹੈ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਸਪੇਨੀ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਸਪੇਨੀ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
Ben: ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿਓ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ?
Clara: ਮੈਕਸੀਕਨ ਸਪੇਨੀ ‘ਤੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ Nahuatl, ਜੋ ਐਜ਼ਟੈਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਹੈ। Nahuatl ਦਾ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ chocolate, tomato ਅਤੇ avocado। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ Rioplatense Spanish ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'll' ਅਤੇ 'y' ਦੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ "shoe" ਵਾਲੀ 'sh' ਵਾਂਗ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ "you" ਲਈ tú ਦੀ ਥਾਂ vos ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Ben: ਇਹ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਹਰ ਨਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਢਲਦੀ ਗਈ। ਪਰ ਸਪੇਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ? ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੈ ਨਾ?
Clara: ਬਿਲਕੁਲ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਵਾਂਗ, ਇਸਦੀ ਪੂਰਵਜ ਭਾਸ਼ਾ Vulgar Latin ਸੀ, ਜੋ ਰੋਮਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਪਰ ਸਪੇਨੀ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਇਕ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਅਰਬੀ। ਜਦੋਂ 711 ਵਿੱਚ ਮੂਰ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਅਰਬੀ ਆਇਬੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ‘ਤੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਹੀ। ਇਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਬਦ ਛੱਡੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ "al-" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ almohada (ਤਕੀਆ) ਜਾਂ aceite (ਤੇਲ)। ਮੇਰੀ ਮਨਪਸੰਦ ਉਦਾਹਰਨ ojalá ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਉਮੀਦ ਹੈ"। ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਅਰਬੀ "Inshallah" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਜੇ ਰੱਬ ਨੇ ਚਾਹਿਆ"।
Ben: ਵਾਹ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਰਬੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਓ, ਹੁਣ ਸਪੇਨੀ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਕ "ਆਸਾਨ" ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ?
Clara: ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਭਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਸਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਉਚਾਰਣ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸੁਰ ਧੁਨੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਵਿਆਕਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਈਨਫੀਲਡ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ "to be" ਲਈ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕਿਰਿਆ-ਸ਼ਬਦ ਹਨ (ser ਅਤੇ estar), ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ subjunctive mood ਹੈ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਕੜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Ben: ਹਾਂ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ subjunctive। ਸਪੇਨੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹੋਗੇ? ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਲਟੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਵਿਸਮਿਆਦਬੋਧਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
Clara: ¿ ਅਤੇ ¡ ! ਇਹ ਸਪੇਨੀ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਦਗਾਰ ਵਾਂਗ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ rolled 'rr' ਧੁਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂਕ 'h' ਵੀ।
Ben: ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਤਰਕਸੰਗਤ ਗੁਣ ਵੀ। ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਸਪੇਨੀ ਕਿੰਨੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ?
Clara: ਅੰਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ 20 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ 580 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਸਪੇਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਲੰਬੀਆ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਹੈ।
Ben: ਤੁਸੀਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਖੁਦ ਸਪੇਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ?
Clara: ਸਪੇਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ। ਸਿਰਫ਼ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੇਨੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
Ben: ਤਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸਪੇਨੀ ਕੋਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਜੜਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ।
Clara: ਬਿਲਕੁਲ। ਸਪੇਨੀ ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਿਆ-ਰੂਪ ਯਾਦ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦਰਜਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ—ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੇਰੂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੱਕ।
Ben: ਕਲਾਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ। ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਰਿਹਾ।
Clara: ਮੇਰੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਬੈਨ। ਮੈਨੂੰ ਸੱਦਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ।
Ben: ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਗਿਆਸੂ, ਅਸੀਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕਦਰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ "ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ" ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਚਰਚਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ।