ਐਪਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਆਕਰਨ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਧੂਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।

ਵਧੇਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉੱਭਰਿਆ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਹਾਰਕ, ਬੋਲਚਾਲ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਕਸਰ ਕਮਾਲ ਦੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਨਵਾਂ, ਵਿਹਾਰਕ, ਸੌਖਾ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਵਾਅਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਪਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨੇਸਕਾ ਅਤੇ ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼: ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੋ ਨਹੀਂ—ਖ਼ੁਦ ਦਿਓ

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਾਨੇਸਕਾ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਬੋਲਚਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਈ ਸਵਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਅਧਿਆਪਕ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਢਾਂਚੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਿਆਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ।

ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਰ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਹਾਈਨਰਿਖ ਗੋਟਫ੍ਰੀਡ ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਰਸ 1830ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਫਲ ਹੋਏ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼ ਨੇ ਮਾਨੇਸਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਗਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।

ਅੱਜ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸ ਬੇਤੁਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਏ ਹੋਏ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸੰਵਾਦ ਬਣ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਕਦੇ ਨਾ ਬੋਲੇ।

ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਜੀਬ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਸਿਧਾਂਤ ਸੀ:

ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਵਰਤਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।

ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਅੱਜ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਕੱਢਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਉਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਹਾਰਕ ਲਾਭ ਵੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਖ਼ਰੀ ਟੀਚਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਵਰਤਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ।

ਮਾਨੇਸਕਾ ਅਤੇ ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼ ਕੋਲ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਕੱਢਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਸ ਇਹ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਫ਼ਰਾਂਤਸ ਆਨ: ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਹਿਜ ਬਣਾਓ

ਇਸੇ ਦੌਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਜਰਮਨ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਹਰ ਫ਼ਰਾਂਤਸ ਆਨ ‘ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ’ ਵਰਗੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਏ।

ਆਨ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਜ ਦੀ ਸੰਚਾਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਲਾਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ। ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਛੋਟੇ, ਸਹਿਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ, ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਮੂਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅੱਜ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀ।

ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ।

ਇੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਬਕ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ: ਵਿਆਖਿਆ ਤਦ ਹੋਰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਣ।

ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਫ਼ਰਕ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਸ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਘੜੇ ਹੋਏ ਅਨੁਵਾਦ ਅਭਿਆਸਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਭਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਾਕ ਅੱਜ ਦੀ ਸੰਚਾਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲੱਗਣਗੇ।

ਪਰ ਔਖੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਵਿਹਾਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰੀ ਉਤਰੀ ਹੈ।

ਥਾਮਸ ਪ੍ਰੈਂਡਰਗਾਸਟ: ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ

ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਥਾਮਸ ਪ੍ਰੈਂਡਰਗਾਸਟ ਨੇ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਹਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪੂਰੇ ਵਾਕਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਈ ਹੋਰ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣਾ।

ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮੇਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁੜ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਤਿਆਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੰਡਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪ੍ਰੈਂਡਰਗਾਸਟ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਸਮਾਨਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ-ਮਿਲਦੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ, ਆਮ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁ-ਸ਼ਬਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:

ਇਹ … ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ … ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੋਵੇਗਾ?

ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ…

ਮੈਨੂੰ … ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਕ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਜੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।

ਇਸ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ-ਮੇਲ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਇਕੱਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰੈਂਡਰਗਾਸਟ ਦਾ ਹੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਫ਼ਰਾਂਸਵਾ ਗੁਆਂ: ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ

ਸਦੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸਵਾ ਗੁਆਂ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਸਿੱਟੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਾਤਰਾ ਰਾਹੀਂ ਜਰਮਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ—ਵਿਆਕਰਨ, ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ—ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ ਜਰਮਨ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿਧੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਾਕ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ:

ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਤੁਰਦਾ/ਤੁਰਦੀ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਹੱਥੇ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਾ/ਵਧਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਹੱਥਾ ਘੁਮਾਉਂਦਾ/ਘੁਮਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ/ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ/ਲੰਘਦੀ ਹਾਂ।

ਹੁਣ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜੁੜੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਗੁਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਆਪਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤੁਲਨਾ ਬਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਗ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਹਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ।

ਪਰ ਇਹ ਵਿਹਾਰਕ ਸੂਝ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਕਸਰ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਅੱਜ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੋਰਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਲਾਭਕਾਰੀ ਗੱਲ ਇਸ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਹੈ:

ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿੱਖੋ।

ਸਿੱਧੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਬਰਲਿਟਜ਼: ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤੋ

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਵਿਧੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ।

ਮੈਕਸਿਮਿਲੀਅਨ ਬਰਲਿਟਜ਼ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਪਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਂ ਬਣਿਆ।

ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਧਿਆਪਕ ਵਸਤੂਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਕਿਰਿਆਵਾਂ, ਸਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਅਰਥ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਸ ਰਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠ ਚੱਲਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਲ ਕਮੀ ਦੂਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।

ਪਰ ਸਿੱਧੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਇੰਨਾ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਿਆ: ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ-ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਜਾਂ ਦਸ ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਕਈ ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਬੂਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਮਝਾਉਣ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ:

ਕਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਵਿਆਕਰਨ ਕਦੇ ਨਾ ਸਮਝਾਓ।

ਉਹ ਇਹ ਹੈ:

ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਸਲ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾ ਲੈਣ ਦਿਓ।

ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਹੀ ਸਮਝਿਆ?

ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਧੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਅੱਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਈ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਚਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ:

  • ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਕਢਵਾਓ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਵਾਓ ਨਾ। ਮਾਨੇਸਕਾ ਅਤੇ ਓਲੇਂਡੋਰਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।
  • ਔਖਿਆਈ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾਓ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜੋੜੋ। ਆਨ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
  • ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ-ਮੇਲ ਸਿੱਖੋ। ਪ੍ਰੈਂਡਰਗਾਸਟ ਨੇ ਮੁੜ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਇਆ।
  • ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸੰਦਰਭ ਦਿਓ। ਗੁਆਂ ਨੇ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ।
  • ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਓ। ਸਿੱਧੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਬੋਲਚਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਮੁੜ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ।

ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਅਤੇ ਪਰਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਕੱਢਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਤਿਆਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਖੰਡ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਅਰਥਪੂਰਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੱਗਰੀ, ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਫੀਡਬੈਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸਿੱਖਿਆ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।

ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਨਿਕਲੀ ਹੋਵੇ।

ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸਬਕ ਹੈ।

ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਉਤਰੀਆਂ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਜੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪੂਰੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਹੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ।

ਜੇ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬੇਲੋੜੀ ਸੀ।

ਜੇ ਸਿੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅਨੁਵਾਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।

ਜੇ ਬੱਚੇ ਵਿਆਕਰਨ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।

ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ‘ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ’ ਵਾਲੇ ਸਿੱਟੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਦੇ ਜਵਾਬ ਇੰਨੇ ਸੌਖੇ-ਸੁਹਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਵੀ।

ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕੀਤਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਧੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੁਹਰਾਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਹਰਾਈ ਦੌਰਾਨ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਵੀ ਉੰਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਅਨੁਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਰਹਿਣਾ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀਆਂ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਤਕਨੀਕ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸੇ ਨਾਲ ਹਰ ਹੋਰ ਗੱਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਦਲੀ ਹੈ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਸਨ।

ਮਾਨੇਸਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉਦੋਂ ਕਿਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਢੁਕਵੇਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ।

ਗੱਲਬਾਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚੰਗੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹੋਣ।

ਲਾਭਕਾਰੀ ਦੁਹਰਾਈ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ—ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼—ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਉਸਤਾਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹੁਣ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਕੱਢਣ ਜਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

AI ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਅਭਿਆਸ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਲੜੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹਰ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਧੇਰੇ ਢਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ।

ਇਸ ਨਾਲ ਬਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਮਲਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਕਦੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਉਹੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ

ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੇਖੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੱਜ ਵਰਗੇ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਪਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਬੋਲਚਾਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਦੁਹਰਾਈ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਉਕਤਾਹਟ ਨਾ ਬਣੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।

ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਕੁਝ ਹੱਲ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਕੁਝ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਮੁੜ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਹਨ।

ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਣ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ।

ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ:

ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀ ਸਮਝਦੇ, ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਜੋੜਦੇ ਅਤੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ।

ਸਾਧਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ।

ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ।