ਬੈਨ: Vocafy Unpacked ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁੜ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬੈਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ Vocafy ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਿੱਖਣ ਮਾਹਰ ਕਲਾਰਾ ਹਨ।
Ben: Welcome back to Vocafy Unpacked. I'm your host, Ben, here again with Vocafy's language-learning expert, Clara.
ਕਲਾਰਾ: ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ, ਬੈਨ। ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Clara: Hi Ben. Great to be back.
ਬੈਨ: ਕਲਾਰਾ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣੂ ਹੈ।
Ben: Clara, today I want to talk about something every language learner knows.
ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਰਖ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
You learn a bunch of new words. They feel familiar. Maybe you even test yourself and get them right.
ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, “ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ... ਮੈਂ ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ... ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?”
Then a week later, somebody uses one of those words and you think, “I know this... I definitely learned this... what does it mean?”
ਕੀ ਹੋਇਆ?
What happened?
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਗੱਲ ਹੋਈ: ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ।
Clara: Something completely normal: you forgot.
ਬੈਨ: ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾ ਸਿੱਧਾ, ਪਰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਵਾਬ ਹੈ।
Ben: That's reassuringly direct.
ਕਲਾਰਾ: ਪਰ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲਣ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ।
Clara: But it's important, because learners often treat forgetting as evidence that they're bad at languages.
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੂਬਰੂ ਹੋਈਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੀਏ, ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਲਿਆਈਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਕਸਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Usually it isn't. Memory changes over time. If we encounter something once and then never use or retrieve it again, our ability to remember it often becomes weaker.
ਬੈਨ: ਕੀ ਇਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ “ਭੁੱਲਣ-ਵਕਰ” ਹੈ?
Ben: Is that the famous “forgetting curve”?
ਕਲਾਰਾ: ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Clara: That's where the idea comes from.
ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹਰਮਨ ਐਬਿੰਗਹਾਊਸ ਨੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਬੇਅਰਥ ਸ਼ਬਦਾਂਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਖਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ।
In the nineteenth century, the psychologist Hermann Ebbinghaus carried out some of the earliest systematic experiments on memory. He learned lists of meaningless syllables himself and measured how difficult they were to relearn after different amounts of time.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ: ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ।
His results showed a pattern that has become famous: forgetting was relatively rapid after learning, then slowed over time.
ਬੈਨ: ਯਾਨੀ ਉਹ ਵਕਰ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਗਭਗ ਸਮਤਲ ਲਕੀਰ।
Ben: So that curve we see everywhere — the dramatic drop followed by a flatter line.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ।
Clara: Exactly. But there's an important warning.
ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਭੁੱਲਣ-ਵਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਘੰਟੇ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਕਿੰਨਾ ਭੁੱਲੇਗਾ।
There isn't one universal forgetting curve that tells us exactly how much every person will forget after one hour, one day or one week.
ਐਬਿੰਗਹਾਊਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ—ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਆਪ—ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਣਾਵਟੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤੀ। ਅਸਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿੱਖਣਾ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
Ebbinghaus studied one person — himself — using very artificial material. Real vocabulary learning depends on many things: how well you learned the word in the first place, how meaningful it is to you, how often you encounter it, what you already know, and what you're trying to remember.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਬਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ “ਠੀਕ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੀਹ ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ।”
Ben: So the useful lesson isn't “after exactly twenty-four hours, your memory will be at thirty percent.”
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।
Clara: Definitely not.
ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਬਕ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਸੌਖਾ ਹੈ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
The useful lesson is much simpler: one encounter is usually not enough, and the timing of later encounters matters.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਅਸੀਂ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੁਹਰਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ।
Ben: Which brings us to spaced repetition.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ।
Clara: Right.
ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਸੀਂ ਵੀਹ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕੋ ਸ਼ਾਮ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਦਸ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
Imagine you want to learn twenty new words. You could repeat each one ten times in a single evening.
ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
That might make them feel very familiar.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਠੀਕ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਲਏ ਹਨ।
Ben: Which is exactly when I confidently tell myself I've learned them.
ਕਲਾਰਾ: ਅਤੇ ਇਹੀ ਫੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੱਗਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਲਿਆ ਸਕੋਗੇ।
Clara: And that's the trap. Familiarity right now isn't necessarily the same as being able to retrieve something days or weeks later.
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੰਡ ਸਕਦੇ ਹੋ।
Instead of doing all those repetitions at once, you can spread them across time.
ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜੋ। ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਲੰਮੇ ਵਕਫ਼ੇ ਬਾਅਦ। ਜੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਕਫ਼ੇ ਹੋਰ ਲੰਮੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
You meet the word today. Return to it later. Then again after a longer interval. If it continues to be easy to remember, the gaps between reviews can become longer.
ਇਹੀ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੁਹਰਾਈ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।
That's the basic idea behind spaced repetition.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਐਪ ਦੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ?
Ben: And this isn't just an app trick?
ਕਲਾਰਾ: ਨਹੀਂ। ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
Clara: No. The spacing effect is one of the most established findings in memory research.
ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਗਹਿਰੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
Across many kinds of learning, information studied across separate sessions tends to be retained better over the long term than the same material studied repeatedly in one concentrated session.
ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
Research specifically on second-language learning has found the same general pattern.
ਬੈਨ: ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕੀ ਮੈਂ ਹਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
Ben: But why do we need an algorithm for that? Couldn't I just review everything every few days?
ਕਲਾਰਾ: ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਤੇ ਦਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਇਹ ਢੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Clara: You could. And with ten words, that might work perfectly well.
ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਹ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਸੌ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
The problem appears when you have fifty words, then five hundred, then several thousand.
ਕੁਝ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਸਾਨ। ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਸਿੱਖੇ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
Some are difficult. Some are easy. Some you've just learned. Others haven't troubled you for months.
ਸਭ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨਾ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਵੇਗਾ।
Reviewing all of them equally would waste a lot of time.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਇੱਥੇ SRS—ਯਾਨੀ Spaced Repetition System—ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Ben: So that's where an SRS — a Spaced Repetition System — comes in.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ।
Clara: Exactly.
SRS ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਕਦੋਂ।
An SRS helps decide what should come back into practice and roughly when.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੋਰ ਲੰਮਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Items you're struggling with can return sooner. Items you keep remembering successfully can usually wait longer.
ਮਕਸਦ ਉਸ ਸਹੀ ਪਲ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਭੁੱਲ ਜਾਵੋਗੇ। ਮਨੁੱਖੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਇੰਨੀ ਅਨੁਮਾਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
The point isn't to predict the exact second you're going to forget something. Human memory isn't that predictable.
ਮਕਸਦ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਹਾਰਕ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਸੀਮਤ ਅਭਿਆਸ-ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਵਰਤੋ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਲਿਆਉਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
The goal is much more practical: use your limited practice time where another retrieval is likely to be useful.
ਬੈਨ: ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ “ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਲਿਆਉਣਾ” ਕਿਹਾ। ਕੀ ਇਹ ਦੁਹਰਾਈ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?
Ben: You just used the word “retrieval.” Is that different from repetition?
ਕਲਾਰਾ: ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ—ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
Clara: Very different — and this is one of the most important parts.
ਮੰਨ ਲਓ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
Suppose I show you a card that says:
“ephemeral—ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ।”
“ephemeral — lasting for a very short time.”
ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ।
You read it five times.
ਇਹ ਦੁਹਰਾਈ ਹੈ।
That's repetition.
ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ “ephemeral” ਦਿਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
But if I show you “ephemeral” and ask you to remember the meaning before revealing the answer, you're doing retrieval practice.
ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
You're trying to bring the information back from memory.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟ ਜਵਾਬ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Ben: So struggling for a few seconds isn't necessarily a bad thing.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ।
Clara: Exactly.
ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁੜ ਲਿਆਉਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Successful retrieval is itself a learning event. A large body of research shows that practising retrieval can improve later memory more than simply seeing the information again.
ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੁੜ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?”
So a useful review system isn't just asking, “Have you looked at this word recently?”
ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
It's giving you opportunities to actually retrieve what you know.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਯਾਦ-ਅਭਿਆਸ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
Ben: And presumably one kind of retrieval doesn't prove that I completely know a word.
ਕਲਾਰਾ: ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
Clara: That's especially important in language learning.
ਸੋਚੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ “ਜਾਣਨ” ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Think about what it means to “know” a word.
ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
You might recognise it while reading but be unable to produce it yourself.
ਉਸਦਾ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਯਾਦ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
You might remember its meaning when you see the written form but fail to recognise it in speech.
ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Or you might understand it perfectly and still not know how to use it naturally in a sentence.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ “ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ” ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਸਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Ben: So vocabulary knowledge isn't really a simple known-or-not-known switch.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ।
Clara: Exactly.
ਇਸੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
That's why varied practice can be useful.
ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਈ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸ਼ਬਦ ਖੁਦ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਅਰਥਪੂਰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਰੂਬਰੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ।
You can recall a meaning, choose between alternatives, complete a sentence, write the word yourself, listen for it, or meet it again inside meaningful content.
ਇਹ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
These activities ask slightly different things of your memory.
ਬੈਨ: ਇਹ ਉਸ ਰਵਾਇਤੀ ਫਲੈਸ਼ਕਾਰਡ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇਕੱਲਾ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਜੋੜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Ben: Which sounds quite different from the classic flashcard experience of seeing the same isolated pair again and again.
ਕਲਾਰਾ: ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Clara: It can be.
ਫਲੈਸ਼ਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਧਨ ਹਨ।
Flashcards themselves aren't the problem. They're a useful tool.
ਪਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਉਦੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
But a word becomes much richer when you also know how it sounds, where you've seen it, what kind of sentence it appears in, and how it connects to something meaningful.
ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਲਕਾ-ਵਰਖਾ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚੋਂ “ephemeral” ਸ਼ਬਦ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ।
Imagine you saved the word “ephemeral” from an article about a spectacular meteor shower.
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਵੇਖਣ ਦੀ ਥਾਂ:
Later, instead of seeing only:
“ephemeral = ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ”
“ephemeral = short-lived”
ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵਾਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁੜ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
you can also reconnect it with the sentence and idea where you first encountered it.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਸੰਦਰਭ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਟਿਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Ben: So context gives the word somewhere to live.
ਕਲਾਰਾ: ਇਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਹੈ।
Clara: That's a nice way to put it.
ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਹਰ ਯਾਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਵਾਦ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ, ਆਵਾਜ਼, ਅਰਥ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ।
It doesn't mean that adding more information automatically makes every memory stronger. But learning vocabulary involves more than storing a translation. You're gradually building knowledge about the word's form, sound, meaning and use.
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮੁੜ ਰੂਬਰੂ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆਉਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Meeting and retrieving it in different useful ways can strengthen those connections.
ਬੈਨ: ਇਹ Vocafy ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
Ben: How does that fit into Vocafy?
ਕਲਾਰਾ: Vocafy ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Clara: Vocafy keeps the vocabulary you save connected with your learning context and history.
ਇਸ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲਿਆ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਉਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਗਾਇਬ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
So a word or phrase you discover while reading, watching something or working with other content doesn't have to disappear when that activity ends.
ਤੁਸੀਂ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
You can return to saved vocabulary through review and practise it in different ways.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਤਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਡੈੱਕ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Ben: So spaced review becomes part of a bigger system rather than a separate deck of cards.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ।
Clara: Exactly.
ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਕਰਨ, ਸੁਣਨ, ਲਿਖਣ, ਵਾਕ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
The system can help bring vocabulary back over time, while different activities let you work with that vocabulary through recall, listening, writing, sentence completion and other forms of practice.
ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਭਾਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਟੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੱਟਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
And because saved words can keep their context, review doesn't have to mean repeatedly memorising disconnected word pairs.
ਬੈਨ: ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
Ben: What happens when I remember something easily?
ਕਲਾਰਾ: ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦਾ ਘੱਟ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Clara: In a spaced system, it generally makes sense for that item to appear less frequently.
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਕਿਉਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ?
Why spend tomorrow reviewing something that is already easy when another word keeps disappearing from memory?
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਕਫ਼ਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
As your memory becomes more reliable, the interval can grow.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਜਾਵਾਂ?
Ben: And if I forget?
ਕਲਾਰਾ: ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਈ।
Clara: Then you've learned something useful about your learning.
ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
The word probably needs more attention, so it can return sooner.
ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਤਬਾਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਛਾਣ ਲਈਏ, ਜਦੋਂ ਗਲਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Forgetting during practice isn't a disaster. In fact, one reason we practise is to discover weaknesses while the stakes are low.
ਬੈਨ: ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਦੇ “ਗਲਤ” ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵਧੀਆ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।
Ben: That's a much nicer way of looking at the red “wrong” answer.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ ਹੈ।
Clara: It is.
ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਕੋਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
A review isn't an exam. It's part of the learning process.
ਬੈਨ: ਪਰ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ।
Ben: There's still one problem, though.
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੁਹਰਾਈ ਦੀਆਂ ਐਪਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਕਮਾਲ ਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਡੀਕਦੇ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
I've used spaced-repetition apps before. They're wonderful for a few days, and then suddenly I have a mountain of reviews waiting for me.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਕਦਮ ਐਪ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇੰਸਟਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
At that point, the scientifically optimal thing seems to be closing the app and pretending I never installed it.
ਕਲਾਰਾ: ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Clara: And that's where learning science meets real life.
ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
A theoretically efficient schedule isn't very useful if you stop using it.
ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋੜਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
The number of new items you add matters. The amount of review you can realistically sustain matters. And missing a day doesn't mean you've ruined the system.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ “ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਹਰ ਸਵੇਰ ਠੀਕ ਦਸ ਮਿੰਟ” ਵਾਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਯਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ?
Ben: So we don't need the famous “exactly ten minutes every morning forever” rule?
ਕਲਾਰਾ: ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Clara: No magic number.
ਵਿਆਪਕ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਕੀਤਾ ਅਭਿਆਸ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਕੋ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਟਣ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
The broader principle is that distributed practice is usually better for long-term retention than cramming everything into one session.
ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੈਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਧਿਐਨ ਸੈਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਹਫ਼ਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
A short session that you can realistically return to is often more useful than an enormous study session followed by a week of nothing.
ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੁਟੀਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
But the best routine is one you can actually maintain.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
Ben: And presumably we shouldn't spend our entire language-learning life doing reviews either.
ਕਲਾਰਾ: ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।
Clara: Definitely not.
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰੱਟਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ।
Remembering vocabulary is important, but language learning is bigger than memorising vocabulary.
ਪੜ੍ਹੋ। ਸੁਣੋ। ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੋ। ਲਿਖੋ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੋਵੋ।
Read. Listen. Have conversations. Write things. Encounter new language.
ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੁਹਰਾਈ ਇਸ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Spaced repetition is useful because it helps important words stay available while you do those other things.
ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
It should support language use, not replace it.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕੀਤੇ ਦਾਅਵੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦੇਈਏ, ਅਸਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀ ਹੈ?
Ben: So if we strip away all the hype, what's the real idea?
ਕਲਾਰਾ: ਇਹ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰੱਖੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਯਾਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।
Clara: Don't expect one exposure to create a permanent memory.
ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜੋ। ਸਿਰਫ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਔਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਸਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚਕਾਰ ਵਕਫ਼ਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਜਾਓ।
Return to important things over time. Try to retrieve them instead of simply rereading them. Give difficult items more attention and easy ones increasingly more space.
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਅਸਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖੋ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ।
And whenever possible, keep vocabulary connected to the language where it actually means something.
ਬੈਨ: ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਣ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
Ben: So we're not really defeating forgetting.
ਕਲਾਰਾ: ਨਹੀਂ। ਭੁੱਲਣਾ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
Clara: No. Forgetting is part of memory.
ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲ ਰਹੇ ਹਾਂ।
We're designing practice around it.
ਬੈਨ: ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਹ “ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਹੈਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਨਾ ਭੁੱਲੋ” ਨਾਲੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ।
Ben: I think that's actually more interesting than “hack your brain and never forget anything.”
ਕਲਾਰਾ: ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਕੀਕਤੀ ਵੀ।
Clara: Much more realistic too.
ਬੈਨ: ਕਲਾਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲਦੇ ਹਾਂ।
Ben: Clara, thanks for helping us remember why we forget.
ਕਲਾਰਾ: ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।
Clara: My pleasure.
ਬੈਨ: ਅਤੇ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਹੈ—ਜਵਾਬ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
Ben: And to everyone listening: if there's a word you learned recently and can still remember right now, maybe today is a good time to try recalling it again — before looking at the answer.