Uyum
Hangi sözcükler başka bir sözcüğe uymak için biçim değiştiriyor?
Anlamı
Bazı sözcükler, aynı cümledeki başka bir sözcüğe uymak için biçim değiştirir. Bu değişim, hangi sözcüklerin birlikte olduğunu veya eylemin kimle ya da neyle ilgili olduğunu gösterebilir. Hangi biçimlerin birbirine uyması gerektiği dile göre değişir. Bazı dillerde böyle kurallar yoktur. Uyum, sözcüklerin biçimlerinin birbirine uymasıdır. Ekler ise uyumu veya başka bir bilgiyi gösterebilen, sözcüğe eklenen parçalardır.
Nasıl fark edilir?
Bir katılımcıyı tek kişiden birden çok kişiye veya konuşandan başka birine çevir. İlgili başka sözcüklerin de değişmesi gerekip gerekmediğine bak.
Ana dilinizde
Türkçede fiiller ve durum veya özellik bildiren yüklemler, özneye uyan kişi ekleri alır. Buna uyum denir. İsimden önce gelen sıfatlar, ismin hâl eklerine veya tekil ya da çoğul olmasına göre değişmez. Üçüncü kişi çoğul bir özne, fiilde her zaman -lar/-ler gerektirmez. İnsan dışındaki çoğul öznelerle fiil normal olarak tekil biçimdedir. İnsanlardan söz edildiğinde ise fiile çoğul eki getirmek çoğu zaman isteğe bağlıdır.
Biz erken geldik.
-k kişi eki, birinci kişi çoğul özneyle uyumludur.
Küçük çocuklar bahçede oynuyor.
Küçük, çoğul isimden önce değişmeden kalır. Fiil de çoğul eki almadan kullanılabilir.
Kuşlar çok erken ötüyor.
Birden çok hayvanı gösteren özneyle normal olarak tekil fiil biçimi kullanılır.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede fiiller sınırlı sayıda biçimde özneyle uyum gösterir; yani biçimleri özneye göre değişir. Şimdiki zamanı anlatan biçimlerde çoğu fiil he, she veya it ile -s alır. Be ise am, is ve are gibi biçimlere sahiptir. İşaret sözcükleri, yani duruma göre bir şeyi gösteren this ve that, tekil isimlerle kullanılır. These ve those ise çoğul isimlerle kullanılır. Sıfatlar isme uymak için biçim değiştirmez.
My neighbor works at a cafe.
Komşum bir kafede çalışıyor.
Tekil özne my neighbor ile work değil, works kullanılır.
This bag is heavy, but these bags are light.
Bu çanta ağır ama bu çantalar hafif.
Tekil ve çoğul için hem işaret sözcüğü hem de fiil değişir.
Türkçede fiiller kişi eki alsa da üçüncü kişi tekilde çoğu zaman ayrı bir kişi eki yoktur. Bu yüzden İngilizcede gereken -s atlanabilir: *My neighbor work at a cafe. → My neighbor works at a cafe. Türkçede çoğul özneyle tekil fiil kullanılabilmesi de is ile are seçimini etkileyebilir. Ayrıca ismin önündeki bu değişmezken İngilizcede çoğul isimle these gerekir.