Yerleşik sözcük birliktelikleri
Hangi sözcükler genellikle birlikte kullanılıyor?
Anlamı
Bazı sözcüklerin, konuşanların genellikle birlikte seçtiği tanıdık eşleri vardır. Yakın anlamlı başka bir sözcük dil bilgisine uygun olsa bile bu birleşimde alışılmadık duyulabilir. Her dilin tercih ettiği birliktelikler farklıdır. Bir dildeki birlikteliğin başka bir dilde aynı biçimde bir karşılığı olmayabilir. Deyimlerden farklı olarak Yerleşik sözcük birlikteliklerinin anlamı çoğu zaman tek tek sözcüklerden anlaşılabilir.
Nasıl fark edilir?
Konuşanların tekrar tekrar seçtiği sözcük birleşimlerine dikkat et. Bir sözcüğü yakın anlamlısıyla değiştirmek, dil bilgisi doğru olsa bile kulağa alışılmadık geliyor mu?
Ana dilinizde
Türkçede karar vermek, fotoğraf çekmek ve çay demlemek gibi yerleşik sözcük birliktelikleri vardır. Bu birlikteliklerde seçilen fiil, alışılmış kalıbın bir parçasıdır. Genel anlamı benzer olan başka bir fiil, cümle dil bilgisi bakımından doğru olsa bile doğal gelmeyebilir.
Henüz karar vermedim.
Karar sözcüğü genellikle vermek fiiliyle birlikte kullanılır.
Deniz kenarında birkaç fotoğraf çektik.
Fotoğraf için alışılmış fiil çekmektir.
Misafirler için çay demledim.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede make a decision ve heavy rain gibi tercih edilen birçok sözcük birlikteliği vardır. Bu yerleşik birlikteliklere eşdizim denir. Yakın anlamlı başka bir sözcük, cümle dil bilgisi bakımından doğru olsa bile alışılmadık duyulabilir. Seçim yalnızca tek tek sözcüklerin anlamına değil, yerleşik kullanıma bağlıdır.
We need to make a decision today.
Bugün bir karar vermemiz gerekiyor.
Make a decision alışılmış bir birlikteliktir; do a decision değildir.
There was heavy rain last night.
Dün gece şiddetli yağmur yağdı.
Yağışın çok olduğunu anlatırken rain ile yaygın olarak heavy kullanılır.
Please pay attention to the signs.
Lütfen işaretlere dikkat edin.
Pay attention, dikkatle bakmak veya dinlemek anlamına gelen tanıdık bir birlikteliktir.
Türkçedeki karar vermek gibi birlikteliklerin fiilini doğrudan çevirmek, İngilizcede doğal olmayan sonuçlar verebilir: *give a decision → make a decision. Sıfatlarda da Türkçedeki seçimi olduğu gibi aktarmak güvenilir değildir. Sözcükleri tek tek seçmek yerine yaygın eşleriyle birlikte öğren.