Olayların sırası ve eş zamanlılığı
Hangi olay önce oluyor, hangileri aynı anda gerçekleşiyor?
Anlamı
Olaylar, sıraları veya aynı anda gerçekleşmeleri belirtilerek birbirine bağlanabilir. Böylece daha sonra olan olay önce söylense bile olayların sırası açık olur. Diller bu bağı sözcüklerle, fiil biçimleriyle veya bağlamla kurar. Bazı zaman ilişkileri için ayrı bir bağlama sözcüğü bulunmayabilir. Zaman ve süre, bir zaman veya süre belirtir. Olayların sırası ve eş zamanlılığı ise bir olayı başka bir olayla ilişkilendirir.
Nasıl fark edilir?
İki olayı bul. Cümlede hangi sırayla söylendiklerinden bağımsız olarak birinin diğerinden önce mi, sonra mı, yoksa onunla aynı anda mı gerçekleştiğine bak.
Ana dilinizde
Türkçede bir eylemden önce olanlar çoğunlukla -madan/-meden önce ile, bir eylemden sonra olanlar ise -dıktan/-dikten sonra ve bunların ünlü uyumuna göre değişen biçimleriyle anlatılır. Aynı anda gerçekleşen eylemler için sıkça -(y)ken ile kurulan fiil biçimleri kullanılır. Diğer olaya bağlı bu bölümler genellikle asıl eylemden önce gelir.
Evden çıkmadan önce pencereleri kapat.
-madan önce yapısı, pencereleri kapatmanın evden çıkmadan önce gerçekleşeceğini gösterir.
Yemek yedikten sonra çay içelim.
Fiil, sonra sözcüğünden önce -dikten ekini alır.
Yürürken müzik dinliyorum.
-ken eki, yürüme ile müzik dinlemenin aynı anda gerçekleştiğini gösterir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede olaylar before, after ve while gibi sözcüklerle bağlanır. Bu sözcüklerin başlattığı bölüm, cümlenin diğer bölümünden önce veya sonra gelebilir. Bağlanan olaylar gelecekte gerçekleşecek olsa da bu sözcüklerden sonra normalde şimdiki zaman biçimi kullanılır; will kullanılmaz.
I'll call you before I leave.
Çıkmadan önce seni arayacağım.
Leave geleceği anlatır, ancak before sonrasında will kullanılmaz.
After we finished dinner, we washed the dishes.
Akşam yemeğini bitirdikten sonra bulaşıkları yıkadık.
Önce akşam yemeği bitti, sonra bulaşıklar yıkandı.
Tom listened to music while he cooked.
Tom yemek yaparken müzik dinledi.
İki eylem aynı anda gerçekleşti.
Türkçede bu ilişkiler çoğunlukla fiile eklenen biçimlerle kurulur. İngilizcede before, after veya while sonrasında öznesi ve fiili olan bir bölüm bulunabilir. Geleceği anlatırken her iki bölüme de will ekleme: *I'll call before I will leave. → I'll call before I leave. Ayrıca while aynı anda gerçekleşmeyi, until ise bir olayın hangi noktaya kadar sürdüğünü anlatır.