Olayın sürmesi, tamamlanması ve tekrarı
Olay sürüyor mu, tamamlandı mı, tekrarlanıyor mu, şimdiyle bağlantılı mı?
Anlamı
Olayın sürmesi, tamamlanması ve tekrarı, aynı olayı farklı açılardan anlatmamızı sağlar. Bir eylemi sürerken, tamamlanmış olarak, tekrarlanırken veya şimdiyle bağlantılı biçimde sunabiliriz. Böylece devam eden bir eylemi, alışkanlığı veya şimdi önemli olan bir sonucu ayırırız. Bazı diller özel fiil biçimleri kullanır. Başka dillerde bu biçimler yoktur; diğer sözcükler ve bağlam yardımcı olur. Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman olayın zamanını gösterir. Bu blok ise olaya nasıl baktığımızı gösterir.
Nasıl fark edilir?
İfadenin yalnızca zamanı mı belirttiğine bak. Yoksa olayın sürdüğünü, tamamlandığını, tekrarlandığını veya başka bir zamanla bağlantısını mı gösteriyor?
Ana dilinizde
Türkçede sürmekte olan eylemler sıkça -iyor ile anlatılır. Alışkanlıklar ve genel gerçekler için ise r içeren eklerle kurulan geniş zaman kullanılır. -iyor biçimi mevcut bir alışkanlığı da anlatabilir. Bu nedenle sıklık bildiren sözcükler ve bağlam anlamı ayırt etmeye yardımcı olur. Tamamlanma, bitirmek gibi bir fiille ve geçmiş zaman biçimiyle gösterilebilir. Her tamamlanmış eylem için kullanılması gereken tek bir ek yoktur.
Hâlâ yemeği hazırlıyorum.
-iyor biçimi ve hâlâ, eylemin devam ettiğini gösterir.
Her sabah bir fincan kahve içerim.
Geniş zaman biçimi bir alışkanlığı anlatır.
Ödevimi bitirdim; şimdi dinleniyorum.
Bitirmek, eylemin sonuna ulaşıldığını belirtir. Geçmiş zaman eki, tamamlanmayı şimdiden önceye yerleştirir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede sürerlik görünüşü, olayı devam ederken gösterir. Bunun için be ve fiilin -ing biçimi kullanılır. Perfect yapıları ise olayı daha sonraki bir zamanla, çoğu zaman şimdiyle ilişkilendirir. Bu yapılar have ve past participle ile kurulur. Past participle, cleaned veya eaten gibi, bu yapılarda kullanılan fiil biçimidir. Sürerlik veya perfect bildirmeyen fiil biçimleri, fiile ve bağlama göre bir alışkanlığı anlatabilir ya da olayı bir bütün olarak sunabilir.
Nora is cleaning the kitchen.
Nora mutfağı temizliyor.
Temizlik şu anda devam ediyor.
Nora has cleaned the kitchen.
Nora mutfağı temizledi.
Temizlik tamamlanmıştır ve mutfağın temiz olması şimdi önemlidir.
Nora cleans the kitchen every Saturday.
Nora her cumartesi mutfağı temizler.
Bu fiil biçimi bir alışkanlığı anlatır. Eylemin şu anda gerçekleştiğini söylemez.
Türkçede -iyor ile anlattığın sürmekte olan bir eylem için İngilizcede be ve -ing gerekir. Alışkanlık bildiren biçimi bunun yerine kullanma: *Nora cleans the kitchen right now. → Nora is cleaning the kitchen right now. Türkçedeki -di ise hem geçmiş bir olayı hem de şimdi önemli olan tamamlanmış bir işi anlatabilir. İngilizcede bu yüzden simple past, yani geçmiş olayı anlatan yapı, ile present perfect, yani geçmişi şimdiye bağlayan have/has ve past participle yapısı, arasında seçim yaparken bağlama dikkat et.