Sözcük sırası
Sözcükler hangi sırayla geliyor?
Anlamı
Sözcük sırası, sözcüklerin ve sözcük gruplarının cümlede nasıl dizildiğidir. Konumları, kimin ne yaptığını, hangi sözcüklerin birlikte bir grup oluşturduğunu veya konuşanın neyi öne çıkardığını gösterebilir. Bazı diller katılımcıların rollerini oldukça sabit bir sırayla gösterir. Bazılarında ise tek bir sabit sıra yoktur ve konum daha çok mesajı düzenler. Ekler sözcüğe eklenen parçalardır. Sözcük sırası ise bu parçalarla değil, konumla işler.
Nasıl fark edilir?
Aynı sözcüklerin farklı sıralandığı cümleleri karşılaştır. Hangi sıraların kullanılabildiğine ve mesajda neyin değiştiğine bak.
Ana dilinizde
Türkçede nötr bir cümlede genellikle önce özne, sonra nesne, en sonda fiil bulunur. Ekler katılımcıların rollerini gösterdiği için sözcük dizilişi değişebilir. Bu değişiklik bilinen bilgiyi düzenleyebilir, bir cevabı öne çıkarabilir veya sonradan eklenen bir bilgiyi sona koyabilir. Sıfatlar ve bir ismi açıklayan yan cümleler, yani başka bir bölüme bağlı cümle bölümleri, normal olarak o isimden önce gelir.
Elif yemeği hazırladı.
Bu, yaygın özne–nesne–fiil sırasıdır.
Bu pastayı Zeynep yaptı.
Pasta önce belirtilir. Asıl cevap olan Zeynep, fiilin hemen önünde yer alır.
Yeni aldığım ayakkabılar çok rahat.
Yeni aldığım açıklaması, ayakkabılar isminden önce gelir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede sıradan bir bildirme cümlesinde, yani bir durumu veya olayı bildiren cümlede, özne genellikle fiilden önce gelir. Eylemin yöneldiği kişi veya şeyi gösteren nesne ise fiilden sonra gelir. Birçok soruda do veya can gibi bir yardımcı fiil özneden önce yer alır. Sıfat genellikle açıkladığı isimden önce gelir.
Anna called Ben. / Ben called Anna.
Anna, Ben'i aradı. / Ben, Anna'yı aradı.
İsimlerin yerini değiştirmek, arayanı ve arananı değiştirir.
Does Anna work here?
Anna burada mı çalışıyor?
Yardımcı fiil does, özne Anna'dan önce gelir.
We live in a small house.
Küçük bir evde yaşıyoruz.
Small sıfatı, house isminden önce gelir.
Türkçedeki yaygın özne–nesne–fiil sırası İngilizceye taşınabilir: *Anna Ben called. → Anna called Ben. Türkçede ekler sayesinde yer değiştirebilen isimler, İngilizcede aynı serbestliğe sahip değildir. İsimlerin yerini değiştirmek kimin ne yaptığını değiştirebilir. Türkçede sorular için genellikle diziliş değişmediğinden İngilizcede gereken yardımcı fiil–özne sırası da gözden kaçabilir.