Olaydan etkilenen katılımcı
Olay kimi veya neyi etkiliyor?
Anlamı
Olaydan etkilenen katılımcı, bir olayın değiştirdiği, hareket ettirdiği, ortaya çıkardığı, tükettiği veya başka biçimde etkilediği kişi ya da şeydir. Bir eylem ona yönelebilir. Kimse isteyerek bir şey yapmadan da değişim geçirebilir. Diller bu rolü eklerle veya sözcük sırasıyla gösterebilir. Ancak bazılarında bu rol için özel bir işaret yoktur. Eylemi yapan veya olaya yol açan rolünden farklı olarak bu katılımcı, olayın etkilediği veya değiştirdiği taraftadır.
Nasıl fark edilir?
Değişen, hareket ettirilen, yapılan, tüketilen veya başka biçimde etkilenen kişi ya da şeyi bul. Eylemi yapanın belirtilmesi şart değildir.
Ana dilinizde
Türkçede olaydan etkilenen katılımcı çoğu zaman nesnedir; yani eylemin yöneldiği kişi veya şeydir. Hangi kişi ya da şey olduğu belli olan veya özellikle kastedilen nesne genellikle -ı/-i/-u/-ü eki alır. Ünlüden sonra gerektiğinde araya y girer. Belirli bir örneği göstermeyen nesne bu eki almayabilir ve normalde fiilin hemen önünde bulunur. Değişim geçiren katılımcı ise özne olabilir. Bu durumda nesneyi belirten eki almaz.
Elif bardağı kırdı.
Nesneyi belirten ek, etkilenen şeyin belirli bir bardak olduğunu gösterir.
Elif bir bardak kırdı.
Hangi bardak olduğu belirtilmeyen nesne, nesneyi belirten eki almamış ve fiilin hemen önüne gelmiştir.
Bardak kırıldı.
Bardak değişim geçirir, ancak nesne değil öznedir. Nesneyi belirten bir ek almamıştır.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede cut veya move gibi fiillerle, olaydan etkilenen katılımcı genellikle fiilden sonra nesne olarak gelir. Nesne, eylemin yöneldiği kişi veya şeydir. Nesne görevindeki zamirlerin me, him ve them gibi biçimleri vardır. Eylemi yapanın belirtilmediği bir değişim cümlesinde ise olaydan etkilenen katılımcı özne olabilir.
Mia cut the bread.
Mia ekmeği kesti.
The bread olaydan etkilenir ve nesne olarak fiilden sonra gelir.
The noise woke me.
Gürültü beni uyandırdı.
Nesne biçimi I değil, me olur.
The ice melted.
Buz eridi.
Buz değişir ama cümlenin öznesidir. Değişime yol açan belirtilmemiştir.
Türkçede nesneyi çoğu zaman bir ekle tanırsın. İngilizcede bu görev büyük ölçüde sözcük sırasından anlaşılır. Türkçedeki sırayı doğrudan aktarmak yerine nesneyi genellikle fiilden sonra yerleştir: *Mia the bread cut. → Mia cut the bread. Türkçedeki ben ve beni gibi, İngilizcede de özne ve nesne zamirleri farklı olabilir. Ancak İngilizce biçimleri ayrıca öğrenmelisin: I yerine me, he yerine him gerekir.