Lịch sự và mức độ trang trọng
Nói thế nào cho phù hợp với người nghe và tình huống?
Ý nghĩa
Cách nói có thể thể hiện sự kính trọng, thân thiết hoặc mức độ trang trọng của tình huống. Lịch sự không đồng nghĩa với trang trọng: lời nói thân thiện hằng ngày vẫn có thể lịch sự. Một số ngôn ngữ có cách xưng hô riêng, còn những ngôn ngữ khác chủ yếu dựa vào lời lẽ và giọng nói. Yêu cầu và mệnh lệnh nói về hành động ta muốn người khác làm. Lịch sự và mức độ trang trọng nói về cách ta nói với người đó.
Cách nhận biết
So sánh lời lẽ và giọng nói khi người nói đổi người nghe hoặc nói trong một tình huống khác.
Trong ngôn ngữ mẹ đẻ của Bạn
Anh, chị, em, cô và chú là những từ xưng hô, thường dùng để tự xưng hoặc gọi người nghe tùy tuổi tác và quan hệ. Tiểu từ, tức từ nhỏ thể hiện thái độ, như ạ ở cuối câu giúp bày tỏ sự kính trọng, nhất là với người lớn tuổi hoặc có vị trí cao hơn. Sự lịch sự còn phụ thuộc vào lời lẽ và hoàn cảnh. Không có một đại từ lịch sự duy nhất phù hợp với mọi người.
Em chào cô ạ.
Người ít tuổi hơn chào một phụ nữ lớn tuổi hơn hoặc cô giáo một cách kính trọng.
Anh cho em hỏi, bưu điện ở đâu ạ?
Người nói dùng anh để gọi người nam lớn tuổi hơn mình và dùng em để tự xưng.
Mai ơi, cho mình mượn bút nhé.
Mình chỉ người nói. Ơi và nhé khiến lời nhờ nghe thân thiện.
Trong ngôn ngữ Bạn đang học
Tiếng Anh dùng you trong cả cách xưng hô thân mật và trang trọng, không dùng đại từ riêng cho mỗi cách. Lời chào, cách gọi kèm danh xưng và những cụm như please, thank you góp phần tạo giọng điệu phù hợp. Could hoặc would có thể khiến lời yêu cầu bớt trực tiếp, nhưng lời lẽ và giọng nói vẫn quan trọng.
Hi, Ben!
Chào Ben!
Hi là lời chào thân mật, thường dùng với người quen.
Good morning, Ms. Brown.
Chào cô Brown buổi sáng.
Lời chào và danh xưng phù hợp với quan hệ trang trọng hơn.
Could I ask you a question?
Cho tôi hỏi bạn một câu được không?
Could khiến câu hỏi bớt trực tiếp; ở đây nó không nói về quá khứ.
Tiếng Việt thể hiện quan hệ qua anh, chị, em, cô và nhiều từ xưng hô khác. Tiếng Anh không có một đại từ hoặc đuôi động từ tương ứng cho từng quan hệ đó; you dùng trong cả tình huống thân mật lẫn trang trọng. Cũng đừng chỉ thêm please rồi cho rằng lời yêu cầu chắc chắn lịch sự. Cách diễn đạt với could hoặc would và giọng nói phù hợp có thể làm lời nhờ bớt đột ngột.