Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman
Şimdiden önce mi, şimdi mi, daha sonra mı?
Anlamı
Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman, bir olayı veya durumu şimdiye göre yerleştirir. Böylece önceki olayları, mevcut durumları ve ileride olacakları ayırabiliriz. Birçok dil zamanı fiilin biçimiyle gösterir. Ancak Mandarin gibi bazı dillerde zamanı gösteren fiil biçimleri yoktur; zaman sözcükleri ve bağlam kullanılır. Zaman ve süre daha belirli bir zaman veya süre verir. Olayın sürmesi, tamamlanması ve tekrarı ise olayın sürüp sürmediğini, tamamlanmasını, tekrarını veya başka bir zamanla bağını gösterir.
Nasıl fark edilir?
Olayın veya durumun şimdiden önceye, şimdiye ya da daha sonraya ait olup olmadığını sor. Bunu gösteren fiil biçimlerine, yardımcı sözcüklere, zaman ifadelerine ve bağlama bak.
Ana dilinizde
Türkçede zaman fiil ekleriyle belirtilir. Geçmiş için -di ve ses değişimine uğramış biçimleri, şimdi gerçekleşen eylemler için -iyor, gelecek için -acak/-ecek yaygın olarak kullanılır. Geniş zaman da alışkanlıkları ve genel gerçekleri anlatır. Zaman ifadesi anlamı açık hâle getirirse şimdiki zaman biçimi planlanmış bir gelecek olayını da anlatabilir.
Dün pazardan sebze aldım.
Fiilde geçmiş zaman eki ve birinci kişi eki vardır.
Şimdi yemek pişiriyorum.
-iyor biçimi, eylemin şimdi gerçekleştiğini gösterir.
Yarın annemi arayacağım.
Gelecek zaman ekiyle birinci kişi eki birlikte kullanılmıştır.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede fiillerin şimdiki zaman ve geçmiş zaman biçimleri vardır. Düzenli fiillerde geçmiş çoğunlukla -ed ile gösterilir. Ancak birçok yaygın fiilin geçmiş biçimi farklıdır. Şimdiki zaman biçimi alışkanlıkları ve durumları anlatabilir. Be fiilinin şimdiki zaman biçimiyle bir -ing biçimi birlikte kullanıldığında, çoğunlukla şimdi sürmekte olan bir eylem anlatılır. Gelecek ise sıkça will, be going to veya bağlamın desteklediği bir şimdiki zaman biçimiyle belirtilir.
We walked home yesterday.
Dün eve yürüyerek gittik.
-ed eki geçmiş zamanı belirtir.
Lena works at a cafe.
Lena bir kafede çalışıyor.
Şimdiki zaman biçimi düzenli bir işi anlatır. He, she veya it ile fiil -s alır.
Maya is cooking right now.
Maya şu anda yemek pişiriyor.
Be fiilinin şimdiki zaman biçimiyle -ing biçimi, şu anda sürmekte olan eylemi anlatır.
I will call you tonight.
Bu akşam seni arayacağım.
Our train leaves at six tomorrow.
Trenimiz yarın saat altıda kalkıyor.
Şimdiki zaman biçimi, tarifeye bağlı bir gelecek olayını anlatır.
Türkçede geçmiş zamanı çoğu fiile benzer ekler getirerek kurarsın. İngilizcede her fiile -ed eklenmez; düzensiz geçmiş biçimlerini ayrıca öğrenmek gerekir: *We goed home yesterday. → We went home yesterday. Türkçedeki -acak/-ecek ekini de her durumda will ile karşılamamalısın. Özellikle tarifelerde, gelecekten söz edilse bile şimdiki zaman biçimi yaygındır.