Parça ve bütün
Neyin parçası veya üyesi?
Anlamı
Bir parça, ait olduğu bütünle ilişkilendirilebilir. Böylece bir nesnenin parçasını, bir grubun üyesini veya bir miktarın bir bölümünü belirtebiliriz. Diller bu bağı sözcüklerle, eklerle veya sözcük sırasıyla kurar. Bazı dillerde yalnızca bu ilişkiye özgü bir biçim yoktur. İyelik aynı araçları kullanabilir. Ancak Parça ve bütün, sahiplikten çok bir bütüne veya gruba bağlı olmayı anlatır.
Nasıl fark edilir?
Daha büyük bir nesnenin parçası, bir grubun üyesi veya bir miktarın bölümü olarak sunulan şeyi bul.
Ana dilinizde
Türkçede parça ile bütün arasındaki bağ çoğunlukla iyelikte kullanılan eklerle kurulur. Bütünü belirten isim ilgi hâli eki, parçayı belirten isim iyelik eki alır. Bir gruptan bir üye seçerken sıkça -dan/-den ayrılma hâli eki ve biri gibi biçimler kullanılır. Yarısı gibi bir payı belirten sözcükler de iyelik eki taşır.
Masanın ayağı kırıldı.
Masanın bütünü, ayağı ise bu bütüne bağlı parçayı belirtir. Her ikisi de bu bağı gösteren ekler taşır.
Öğrencilerden biri geç kaldı.
-den eki, bir üyenin seçildiği grubu gösterir.
Ekmeğin yarısını yedim.
Yarısını hem ekmekle bağı gösteren iyelik ekini hem de nesneyi belirten hâl ekini içerir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede parça ile bütün çoğu zaman of ile bağlanır: the end of the street. Vücut bölümleri için my hand gibi iyelik bildiren biçimler de yaygındır. Bazı parçalar table leg gibi iki isim yan yana getirilerek adlandırılır. One of bir grubun üyesini, half of ve benzeri ifadeler ise bir bütünün bir bölümünü belirtir.
The handle of the door is loose.
Kapının kolu gevşek.
Parça of sözcüğünden önce, bütün ise sonra gelir.
One of my neighbors has a dog.
Komşularımdan birinin köpeği var.
One tek bir üyeyi seçer. Neighbors ise bütün grubu belirtir ve çoğuldur.
I ate half of the apple.
Elmanın yarısını yedim.
Half of, tek bir bütün elmanın bir bölümünü belirtir.
Türkçedeki masanın ayağı sırasını of ile kurulan ifadeye taşıma. İngilizcede önce parça, sonra bütün gelir: *the door of the handle → the handle of the door. One of sonrasında grubu belirten isim çoğul olur. Türkçedeki komşularımdan biri ifadesinde de grup çoğuldur; İngilizcede one sözcüğü bu çoğulluğu değiştirmez.