Yan cümle
Cümlenin hangi bölümü başka bir bölüme bağlı?
Anlamı
Cümlenin bir bölümü, birinin ne bildiğini, hangi şeyin kastedildiğini veya bir olayın neden gerçekleştiğini anlatmak için başka bir bölüme bağlı olabilir. Böylece birbiriyle ilişkili birkaç düşünce tek cümlede birleşir. Diller bu bağı bağlayıcı sözcüklerle, özel fiil biçimleriyle veya sözcük dizilişiyle gösterebilir. Bazıları ayrı bir bağlayıcı sözcük kullanmaz. Ekleme durumundan farklı olarak, bu bölümler eşit görevde değildir. Biri diğerini destekler veya tamamlar.
Nasıl fark edilir?
Cümle içinde eşit ve bağımsız bir bildirim olmak yerine başka bir bölümü tamamlayan ya da ona bilgi ekleyen daha küçük bir mesaja bak.
Ana dilinizde
Türkçede birçok yan cümle, yani cümlenin başka bir bölümüne bağlı olan bölüm, ayrı bir bağlayıcı sözcük yerine fiile gelen eklerle kurulur. -dik ve -ecek gibi biçimler, eylemin kiminle ilgili olduğunu gösteren iyelik eklerini alabilir. Yan cümlenin görevini gösteren bir hâl eki de alabilirler. Bir ismi açıklayan veya zaman ve koşul bildiren yan cümleler de çoğunlukla bağlı oldukları bölümden önce gelir.
Elif'in geldiğini biliyorum.
Geldiğini, Elif'in gelişini bilinen şey haline getirir ve nesneyi işaretleyen hâl ekini içerir.
Senin yaptığın çorba çok güzel.
Yaptığın, ardından gelen çorba ismini açıklar. İyelik eki, yapanın sen olduğunu gösterir.
Vaktim olursa seni ararım.
-sa eki, ayrı bir bağlayıcı sözcük olmadan koşulu bildirir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede yan cümle, yani cümlenin başka bir bölümüne bağlı olan bölüm, çoğu zaman that, because, if veya who gibi bir sözcükle başlar. Bir soru daha büyük bir cümlenin içinde kullanıldığında özne normal olarak fiilden önce gelir: where Emma lives. Think gibi fiillerden sonra that çoğu zaman söylenmeyebilir. Ancak bağlayıcı sözcükler her yerde atılamaz.
I think the store is closed.
Sanırım mağaza kapalı.
Bu bölüm, konuşanın ne düşündüğünü anlatır. The store önüne that eklenebilir.
Do you know where Emma lives?
Emma'nın nerede yaşadığını biliyor musun?
Cümlenin içindeki soru Emma lives sırasını kullanır; does Emma live kullanılmaz.
The man who lives next door has a small dog.
Yan evde yaşayan adamın küçük bir köpeği var.
Bu bölüm, hangi adamın kastedildiğini açıklar.
Türkçede birçok yan cümle fiil ekleriyle kurulduğu için İngilizcede gereken bağlayıcı sözcük gözden kaçabilir. Ayrıca bağımsız İngilizce sorularda öğrenilen diziliş, cümle içindeki soruya da taşınabilir: *Do you know where does Emma live? → Do you know where Emma lives? Burada where sonrasında özne ve fiil sırası kullanılır; where önüne ayrıca that gelmez.