Fiil ön ekleri ve parçacıkları
Fiilin anlamını hangi küçük parça değiştiriyor?
Anlamı
Fiile eklenen küçük bir parça onun anlamını değiştirebilir. Eylemin nereye yöneldiğini veya tamamlanıp tamamlanmadığını gösterebilir. Parçaların ayrı ayrı anlamlarından çıkarılamayan yeni bir anlam da oluşturabilir. Bazı diller bu parçaları fiile ekler, bazıları ayrı sözcükler kullanır, bazılarında ise benzer bir araç yoktur. Cümleye anlam katan küçük sözcükler, mesajın bütününü biçimlendirir veya bilgiyi öne çıkarır. Fiil ön ekleri ve parçacıkları ise fiille birlikte onun anlamını oluşturur.
Nasıl fark edilir?
Bir fiili, yanındaki veya ona eklenmiş küçük parçayla ve bu parça olmadan karşılaştır. Yön, tamamlanma veya genel anlam değişiyor mu?
Ana dilinizde
Türkçede yön veya tamamlanma bildirmek için fiilin başına getirilen parçaları ya da fiilden ayrılabilen küçük sözcükleri kullanan düzenli bir sistem yoktur. Yön, çoğunlukla içeri gibi ayrı sözcüklerle ve girmek gibi fiillerle anlatılır. Tamamlanma ise bitirmek gibi bir fiille, başka ifadelerle veya bağlamdan anlaşılacak biçimde belirtilebilir.
Çocuklar içeri girdi.
İçeri ayrı bir yön sözcüğüdür. Girmek fiili de kendi anlamıyla içeri geçişi belirtir.
Ödevimi bitirdim.
Tamamlanma, fiilin başına eklenen veya yanında duran küçük bir parçayla değil, bitirmek fiiliyle anlatılır.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede fiiller sıkça up, out veya off gibi kısa bir sözcükle birleşir. Bu birleşimlere öbek fiil denir. Kısa sözcük açık bir yön anlamı katabilir veya parçalarından tahmin edilemeyen yeni bir anlam oluşturabilir. Bazı öbek fiillerde isim, kısa sözcükten önce de sonra da gelebilir. Bu tür öbek fiillerde isim yerine it gibi bir zamir kullanıldığında ise zamir kısa sözcükten önce gelmelidir.
The children ran out.
Çocuklar koşarak dışarı çıktı.
Out, içeriden dışarıya doğru hareket anlamı katar.
I looked up the word.
Sözcüğe sözlükten baktım.
Look up, sözlükte veya başka bir kaynakta bilgi arayıp bulmak anlamındadır.
I looked it up.
Ona sözlükten baktım.
Bu öbek fiilde it, looked ile up arasına gelmek zorundadır.
Türkçede benzer bir sistem olmadığı için öbek fiilin anlamını yalnızca fiilden çıkarmaya çalışabilirsin. Özellikle anlamı parçalarından anlaşılmayan birleşimleri bir bütün olarak öğren. Türkçedeki fiil öncesi nesne düzenine alışkın olmak, İngilizcede zamirin fiille kısa sözcük arasına girmesini zorlaştırabilir: *I looked up it. → I looked it up.