Rica ve emir
Birinden ne yapmasını veya neyi bırakmasını istiyoruz?
Anlamı
Rica ve emir, birinin bir şeyi yapmasını veya yapmayı bırakmasını ister. Yumuşak bir ricadan kesin bir emre kadar değişebilir. Diller özel fiil biçimleri, soru biçimindeki ricalar, küçük sözcükler veya sesin tonunu kullanabilir. Bazılarında emre özel bir biçim yoktur. Sorular bilgi ister; Rica ve emir ise eylem ister.
Nasıl fark edilir?
Soru biçiminde olsa bile, birinden bir eylem isteyen veya ona ne yapacağını söyleyen ifadeleri ara.
Ana dilinizde
Türkçede emir kipi kullanılır. Tek bir kişiye samimi hitapta fiil kökü veya gövdesi ek almadan kullanılabilir. Birden fazla kişiye ya da saygılı hitapta -(y)ın/-(y)in gibi ekler gelir. Olumsuz emirlerde -ma/-me bulunur. Lütfen ricayı yumuşatabilir. -(y)alım/-(y)elim eki ise konuşanın da katıldığı bir eyleme çağırır.
Kapıyı kapat, lütfen.
Emir eki almayan fiil, tek bir kişiye samimi biçimde hitap eder.
Burada beklemeyin.
Fiilde olumsuzluk eki ile birden fazla kişiye veya saygılı hitaba uygun emir eki birlikte kullanılır.
Hadi birlikte başlayalım.
Ek, önerilen eyleme konuşan kişiyi de katar.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede emirler genellikle fiilin yalın hâliyle, yani kişi veya zaman eki almayan take ya da come gibi biçimlerle kurulur. Özne olan you çoğunlukla söylenmez. Olumsuz emirlerde bu fiil biçiminden önce don't gelir. Ricalarda sıkça please veya can, could ve would ile kurulan sorular kullanılır.
Take a seat.
Otur.
Emirde take fiilinin yalın hâli kullanılır ve you söylenmez.
Don't touch that pan.
Şu tavaya dokunma.
Don't, touch fiilinin yalın hâlinden önce gelir.
Could you pass the bread, please?
Ekmeği uzatır mısın, lütfen?
Bu ifade soru biçimindedir ama konuşan kişi bir eylem istemektedir.
Türkçede saygılı veya çoğul hitap için emir eki kullanılır. İngilizcede aynı amaçla fiile ek getirilmez; fiilin yalın hâli korunur. Türkçede olumsuz emir fiildeki -ma/-me ile kurulur. İngilizcede yalnızca not yetmez: *Not touch that. → Don't touch that.