Eylemi yapan veya olaya yol açan
Eylemi kim yapıyor veya olaya ne yol açıyor?
Anlamı
Eylemi yapan veya olaya yol açan, bir eylemi gerçekleştiren ya da bir olayın gerçekleşmesini sağlayan kişi veya şeydir. Bu, isteyerek hareket eden bir kişi olabilir. Rüzgâr gibi bir değişime yol açan bir şey de olabilir. Diller bu rolü sözcük sırası, ekler veya bağlamla gösterir. Her dilde bu rol için özel bir işaret bulunmaz. Neden, olayın niçin gerçekleştiğini açıklar. Bu blok ise olayı kimin veya neyin gerçekleştirdiğini gösterir.
Nasıl fark edilir?
Eylemi kimin yaptığını veya olaya neyin yol açtığını sor. İlk sözü edilen kişinin ya da şeyin bu rolü üstlendiğini varsayma.
Ana dilinizde
Eylemi yapanın veya olaya yol açanın özne olduğu sıradan bir cümlede, özne özel bir hâl eki almaz. Genellikle nesneden, yani eylemin yöneldiği kişi veya şeyden önce gelir. Ancak ekler sayesinde sözcük sırası değişebilir. Edilgen çatı, eylemi yapan yerine eylemden etkilenenin öne çıkarıldığı anlatımdır. Böyle bir cümlede eylemi yapan, tarafından ile belirtilebilir.
Ece sofrayı hazırladı.
Ece öznedir ve hâl eki almamıştır.
Rüzgâr kapıyı kapattı.
Bir insan gibi, olaya yol açan insan dışı bir şey de özne olabilir.
Bu afiş öğrenciler tarafından hazırlandı.
Tarafından, edilgen cümlede eylemi yapan kişileri belirtir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede bir eylemi anlatan sıradan bir bildirme cümlesinde, eylemi yapan veya olaya yol açan genellikle öznedir ve fiilden önce gelir. Özne bir insan, hayvan veya nesne olabilir. Edilgen çatı, eylemi yapan yerine eylemden etkilenenin öne çıkarıldığı anlatımdır. Böyle bir cümlede eylemi yapan by ile belirtilebilir veya hiç söylenmeyebilir.
Tom washed the dishes.
Tom bulaşıkları yıkadı.
Tom eylemi yapar ve cümlenin öznesidir.
The sun melted the snow.
Güneş karı eritti.
Güneş, isteyerek hareket etmeden değişime yol açar.
We moved the table.
Masayı taşıdık.
We, eylemi yapan kişileri belirtir.
Türkçede ekler katılımcıların görevini gösterdiği için sözcük sırası daha esnektir. İngilizcede sıradan bir bildirme cümlesinde eylemi yapan genellikle fiilden önce, nesne ise fiilden sonra gelir: *Tom the dishes washed. → Tom washed the dishes. Türkçede anlaşılabilen özneyi söylememek de mümkündür. İngilizcede bu alışkanlıkla özneyi atlama.