Hisseden, algılayan veya bilen
Kim hissediyor, algılıyor veya biliyor?
Anlamı
Hisseden, algılayan veya bilen, duygu, algı, istek ya da bilginin sahibi olan kişidir. Bir kişi bunları yaşarken bir eylem yapmak zorunda değildir. Diller bu kişiyi özne yapabilir, alıcı veya nesne gibi belirtebilir ya da bu rol için özel bir işaret kullanmayabilir. Eylemi yapan veya olaya yol açan rolünden farklı olarak, bu kişi olanları seçmek veya kontrol etmek zorunda değildir.
Nasıl fark edilir?
Duygunun, algının, isteğin veya bilginin kime ait olduğunu sor. Cümlenin öznesi başka bir şey olabilir.
Ana dilinizde
Türkçede hisseden, algılayan veya bilen kişiyi gösteren tek bir işaret yoktur. Sevmek ve bilmek gibi fiillerle bu kişi normalde öznedir. Başka yapılarda yönelme hâli kullanılır. Bu yapılardaki -a/-e eki, alıcıyı veya bir şeyi belli bir biçimde algılayan kişiyi gösterebilir.
Derya bu şarkıyı seviyor.
Duyguyu yaşayan kişi öznedir.
Ben bu yolu biliyorum.
Bu oda bana soğuk geliyor.
Bana, odanın kim tarafından soğuk algılandığını belirtir.
Öğrenilen dilinizde
İngilizcede hisseden, algılayan veya bilen kişi çoğu zaman öznedir ve fiilden önce gelir. Bother veya surprise gibi fiillerle bu kişi nesne olabilir ve fiilden sonra gelebilir. Hangi yapının kullanılacağını fiil ve birlikte kullanıldığı öğeler belirler.
I like this song.
Bu şarkıyı seviyorum.
Şarkıyı seven kişi öznedir.
Anna knows the answer.
Anna cevabı biliyor.
The noise bothers him.
Gürültü onu rahatsız ediyor.
Rahatsız olan kişi özne değil, nesnedir.
Türkçedeki sevmek ve bilmek gibi, İngilizcedeki like ve know da bu kişiyi özne yapar. Bu benzerlik yardımcı olur. Ancak bana soğuk geliyor gibi yapıları sözcük sözcük aktarma: *This room comes cold to me. → This room feels cold to me. Bedensel duygularda da İngilizcenin kendi ifadesini öğren; örneğin My head hurts. Bother gibi fiillerde ise duyguyu yaşayan kişi nesnedir.